صفحه اصلی تماس با ما

فرزند سالاری

بدون تردید خانواده و چگونگی روابط میان اعضای خانواده و کیفیت ارتباط والدین با فرزندان، در شکل گیری شخصیت و رشد اجتماعی، عاطفی و عقلانی فرزندان نقش و اهمیت فراوانی دارد. روانشناسان معتقدند محیط خانه اولین و بادوام ترین عامل در رشد شخصیت افراد یک خانواده است.1 خانواده و نفوذ والدین در فرزندان به جنبه های ارثی محدود نمی شود، بلکه در تمام ابعاد وجودی فرد نقش مؤثری ایفا می کند. کودکان از طریق خانواده و محیط کوچک خانه، با دنیای خارج آشنا می شوند، طرز معاشرت و روابط اجتماعی با دیگران را می آموزند و راه و رسم زندگی، اخلاق و فلسفه اجتماعی و آداب و رسوم آن را فرا می گیرند.

در سه دهه اول قرن میلادی حاضر، روشهای فرزندپروری، با الهام از مکتب رفتار گرایی، درصدد ایجاد عادات "خوب" و خاموش کردن عادات "بد" بود. این دیدگاه ،کنترل شده و غیر عاطفی در زمینه تربیت فرزند به شکل اغراق آمیزی در بیان "جان واتسون" بنیانگذار مکتب رفتار گرایی نمایان است. او می گوید: "برای تربیت کودک شیوه معقولی وجود دارد. با او به شیوه عینی و با استواری ملاطفت آمیزی رفتار کنید، هرگز او را در آغوش نگیرید و روی زانو خود ننشانید. اگر ناچار شوید فقط در موقع شب خوش گفتن، یک بار پیشانی او را ببوسید، صبح هنگام با او دست بدهید"2.

اما بعد از 1940 شیوه های فرزند پروری در جهت سهل گیری و انعطاف پذیری بیشتر دگرگون شد و متأثر از مکتب روان تحلیل گری بر امنیت عاطفی کودک و پرهیز از زیانهای ناشی از کنترل شدید تأکید گردید. مطابق نظر دکتر "بنیامین اسپاک" به والدین توصیه شد که از حس طبیعی خود پیروی کنند و از برنامه های انعطاف پذیری استفاده نمایند که هم با نیازهای خود آنان و هم با نیازهای کودک سازگاری دارد.

اما در حال حاضر والدین احساس می کنند که سهل گیری، روش مناسبی برای فرزند پروری و ارتباط صحیح والد - فرزندی نیست، لذا نیازمند شیوه جدیدی هستیم که حد فاصل دو روش فوق باشد، یعنی روش "کنترل در حد اعتدال" که هم از افراط گرایی روش اول به دور باشد و هم دچار تفریط روش دوم نشود.

انواع روابط والد - فرزند

رابطه اعضای یک خانواده ممکن است به سه صورت: محدودیت مطلق، آزادی مطلق و عدم دخالت افراد خانواده در کار یگدیگر و نهایتاً آزادی مشروط ظاهر شود.

الف- محدودیت مطلق

در چنین خانواده هایی، معمولاً یک نفر بر تمام اعمال و رفتار دیگران ناظر است. این فرد غالباً، پدر (پدر سالاری) و در بعضی موارد، مادر خانواده (مادر سالاری) است و گاهی نیز برادر یا خواهر بزرگتر نسبت به دیگر اعضای خانواده با چنین روشی رفتار می کند. در این خانواده فقط یک نفر تصمیم می گیرد و هدف را تعیین می کند. همه باید مطابق میل او رفتار کنند، او فقط حق اظهار نظر دارد و دستورش باید بدون چون و چرا از طرف دیگران اجرا گردد.

پیامدهای نامطلوب محدودیت مطلق

1.ترس و وحشت بر اعضای خانواده مستولی است و آنان احساس می کنند هیچ شخصیتی ندارند. در نتیجه فرزندان احساس امنیت نمی کنند و وضع آنها همیشه متزلزل است3.

2.اعضای خانواده هدف انجام کارها را نمی دانند و جرأت نمی کنند دلیل آنها را بپرسند.

3.فرزندان ظاهراً در حالت تسلیم و اطاعت از پدر و مادر خویش می باشند و به طور خودکار می آموزند که همین روش و حالت را در برابر دیگران داشته باشند، در نتیجه به بچه های هم سن یا کوچکتر از خود آزار می رسانند4.

4.فرزندان در این خانواده، افرادی متعصب خواهند بود که تحمل اندیشه های مخالف را نخواهند داشت.

5.چنین افرادی قدرت ایجاد ارتباط مثبت با دیگران را ندارند و در زمینه عاطفی و اجتماعی به طور کافی رشد نکرده اند5.

6.اغلب این افراد ضعیف النفس بوده و از قبول مسئولیت خودداری می کنند.

7.در این گونه خانواده، روحیه خلاقیت و امکان ظهور استعدادها از بین می رود6.

8.در بعضی موارد محدودیت مطلق سبب خود کم بینی افراد خانواده می شود.

9.پدر سالاری یا مادر سالاری باعث سرکوب روحیه مشاوره و همکاری و تعاون با دیگران می شود.

ب- آزادی مطلق

در چنین خانواده هایی به فرزندان اجازه داده می شود که به خواسته های خود آنگونه که می خواهند دست یابند و آرزوهای خود را برآورده نمایند. در این خانواده افراد دارای آزادی مطلق اند و هر چه را که تمایل داشته باشند، می توانند انجام دهند. شعار طرفداران این دیدگاه این است که: "بگذار هر چه خواستند، انجام دهند."

بسیاری از تحلیل گران بر این باورند که سلب آزادی، موجب عقده روانی در فرد و اختلال در زندگی آینده او خواهد شد. زیرا هر خواسته، از نیازی در درون فرد حکایت می کند و ضروری است که در اسرع وقت آن نیاز تأمین و ارضاء شود، زیرا در صورت سرکوب و ایجاد محدودیت، فرد دچار افسردگی می شود.

در چنین خانواده هایی خواسته ها و تمایلات فرزندان محور اصلی و خط دهنده فعالیت اعضای خانواده، حتی والدین آنها می باشد.

فرزندان این خانواده ها خصوصیت مشترکی دارند، از جمله: لوس بودن، خودخواهی، نامحتاط بودن و خواسته های بی شمار که باید برآورده شود. آنها بسیار بی حوصله و ناشکیبا هستند و برای حل مشکل خود از راه خشونت وارد می شوند و ناکامی خود را درباره اهداف خود پذیرا نمی باشند7.

عوارض نامطلوب آزادی مطلق

1.فرزندان خانواده های فرزند سالار معمولاً سست عنصر و بی اراده یا حداقل کم اراده اند8.

2.آنها به دلیل عادت کردن به آزادی مطلق و بی بند و باری نمی توانند خود را کنترل کنند و در نتیجه به ورشکستگی تربیتی و اخلاقی دچار می شوند9.

3.آزادی مطلق و بی بند و باری حاکم در چنین خانواده ها، موجب فراهم شدن زمینه های بزهکاری در عرصه حیات اجتماعی کودکان می شود.

4.در بیشتر موارد به علت تضاد بین خواسته های فرزند با سایر افراد خانواده، نزاع و درگیری رخ می دهد.

5.در این خانواده ها روحیه اطاعت از قانون و احترام به مقررات اجتماعی و رعایت آداب اخلاقی به حداقل ممکن تنزل می کند10.

6.فرزندان تلاش و سختی کار را احساس نمی کنند و خود را در انجام کارهای شخصی ناتوان می دانند11.

7.نداشتن جرأت برای انجام کارهای مهم و اساسی، باعث سرکوب استعداد و توانایی های بالقوه و نهفته در درون فرزندان می شود.

8.در نهایت این فرزندان دچار خود کم بینی می شوند.

ج- آزادی مشروط

 در خانواده هایی که نه"محدودیت مطلق" سایه افکنده و نه دچار معضل "آزادی مطلق" هستند، "آزادی مشروط" معیار و ملاک رابطه والد - فرزند می باشد. همه افراد خانواده به تناسب موقعیت خویش، حق دخالت در اداره امور خانه و اظهار نظر درباره مسائل مختلف را دارند. این روابط عاقلانه ترین و انسانی ترین روش زندگی و فرزند پروری می باشد. فرزندان چنین خانواده هایی بدون سختگیری و کنترل بیش از حد و یا آزادی و رهایی در انجام کارها، از یک حد تعادل و آزادی نسبی و انضباط هدایت شده برخوردارند و از نظر عاطفی نیز در یک سطح متعادل و بدون افراط و تفریط قرار دارند و به موقع از محبت والدین بهره می جویند و شخصیت آنها در خانه مورد احترام قرار می گیرد. این افراد نظم گرا، منضبط و تسلیم نُرم های اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی هستند. حق اظهار نظر دارند و مشکلات خود را با والدین در میان می گذارند.

این فرزندان در مکانهای آموزشی و غیر آموزشی ارتباط عاطفی و اجتماعی صحیحی برقرار می کنند و اختلاف عقاید دیگران را به راحتی پذیرا می شوند12.

بر اساس بررسی های روانشناسان اجتماعی افرادی که در دوران کودکی، آزادی مشروط و متعادلی داشته اند، در بزرگسالی دشمن ظلمها و مخالف ناروایی ها بوده و به اصلاحات بزرگ اجتماعی توفیق یافته اند13.

مفهوم فرزند سالاری

الف- از منظر روانشناسی

در شیوه فرزند سالاری ویژگیهای زیر مشاهده می شود:

1.والدین سعی می کنند به تمام خواسته ها و اهداف فرزند خویش بدون چون و چرا جامه عمل بپوشانند.

2.فرزند برای به اجرا درآوردن آرزوها از آزادی عمل کافی برخوردار است.

3.والدین در امر تربیت فرزند یا دچار ضعف شناخت هستند و یا در به کارگیری راهکارهای عملی لازم در این زمینه از تدبیر و قدرت کافی برخوردار نیستند.

4.فرزند با استفاده از اهرم های شناختی، عاطفی و رفتاری توانسته بر تسلط روانی خویش بر والدین بیافزاید و نقطه نظراتش را بر آنها تحمیل کند.

5.در اداره منزل و تصمیم گیری ها، بیش از حدی که شایسته است به نظرات فرزند توجه می شود.

6.هنگام تعارض بین نظرات افراد خانواده، نظرات فرزند چه حق و چه باطل، مقدم است و به اجرا گذاشته می شود.

ب- از منظر دین

آموزه های اسلامی و متون دینی، ما را به رعایت حد میانه و آزادی مشروط در روابط بین اعضای خانواده و از جمله رابطه والدین و فرزند توصیه می کند. چرا که در فرهنگ اسلام هر چه که در اختیار انسان می باشد، حتی فرزندان امانت الهی اند و خانواده مسئول حفظ سلامت، رشد و سعادت آنها است. امام سجاد علیه السلام در رساله حقوق خویش می فرماید: "فانک مسئول عما ولیته"14"تو مسئول آنچه که در اختیارت قرار داده اند، هستی".

بنابراین فرزندان در دست والدین امانت الهی هستند. پس پدران و مادران باید در حفظ و نگهداری آنها کمال دقت را داشته باشند و در مراقبت و نظارت بر اعمالشان از هیچ کوشش و تلاشی دریغ نورزند و آنها را به نیکی دعوت کنند و مانع هر گونه لغزش و انحرافی از جانب آنها شوند و آنها را به حال خود رها نکنند.

از نظر دین دوران تربیت به سه دوره تقسیم شده است. امام در روایتی می فرماید: "الولد سید سبع سنین و عبد سبع سنین و وزیر سبع سنین"15.

دوران هفت سال اول کودک، دوران سیادت و آقایی اوست، دوران هفت سال دوم، دوران اطاعت و هفت سال سوم، دوران وزارت است.

"دوران سیادت" بدین معنا نیست که کودک باید به طور مطلق آزاد باشد و هر کاری که خواست انجام دهد و هیچ محدودیتی نداشته باشد. بلکه به این معنا می باشد که در این دوران، کودک تکلیف و مسئولیت ندارد و اگر از او درخواست کردید که کاری را انجام دهد، نباید مورد مؤاخذه و سؤال قرار گیرد. به همین دلیل اسلام آموزشهای رسمی را در هفت سال دوم طرح کرده است.

و اگر دوران هفت سال دوم را "دوران اطاعت" نامیده است، بدین معنا نیست که والدین می توانند با دیکتاتوری مطلق همه چیز را بر او تحمیل کنند. بلکه باید با برهان با او سخن گفت. چرا که کودک در این دوران وارد مرحله برهان پذیری می شود و استدلال های منطقی والدین و مربیان خود را درک نموده و آزادی اعمال و رفتارش حد و مرز پیدا می کند.16

بررسی ها نشان می دهد کودکانی که در هفت سال دوم عمر خود، از آزادی های زیاد و بی حساب برخوردار بوده اند، در آینده دچار تندروی و افراط کاری های زیاد شده اند و در دریای مفاسد و انحطاط اخلاقی سقوط کرده اند.17به همین جهت است که اسلام این مرحله را، دوران اطاعت فرزند نسبت به والدین، معرفی کرده است.

دوران هفت سال سوم که "دوران وزارت" نامیده شده است، باید بر اساس تفاهم هر چه بیشتر بین والدین و فرزندان شکل گیرد و انس و صفا و خیرخواهی بر روابط بین آنها حکومت کند. زیرا شرایط این دوره به گونه ای نیست که بتوان بر او سخت گیری کرد و یا به گونه ای رفتار نمود که فرزند احساس محدودیت و استبداد و دیکتاتوری کند که در آن صورت به طغیان و ایستادگی در برابر والدین و یا فرار و گریز از خانواده منجر خواهد شد. پس باید به طور معقول و صحیح او را کنترل کرده تا هم به غرور جوانی او لطمه وارد نشود و هم کاملاً آزاد و رها نباشد.

منابع:

1.شریعتمداری، علی، روانشناسی تربیتی، ص 193.
2.اتکینسون و همکاران، زمینه روانشناسی، ص 154.
3.شریعتمداری، علی، همان، ص 212.
4.شعاری نژاد، علی اکبر، روانشناسی رشد، ص 475.
5.منصور، محمود، احساس کهتری، ص 210.
6.قائمی، علی، حدود آزادی در تربیت، ص 80.
7.کلمن، جیمز، سی، روانشناسی نابهنجار و زندگی نوین، ترجمه دکتر کیانوش هاشمیان،صص 173 – 172.
8.مظاهری، علی اکبر، هشدارهای تربیتی، ص 103.
9.قائمی، علی، همان، ص 81.
10. شریعتمداری، علی، همان، ص 201.
11. شعاری نژاد، علی اکبر، همان، ص 482.
12. قائمی، علی، همان، ص 74.
13. اتو کلاین برگ، روانشناسی اجتماعی، ص 336.
14. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، رسالة الحقوق، ص 269.
15. ابن شعبه حرانی، همان، ص 368.
16. قائمی، علی، همان، ص 175.
17. همان، ص 80.

توجه : در صورت ناقص بودن مطلب لطفا به لینک منبع مراجعه بفرمایید.
 برچسب ها : 
 منبع : Tebyan.net   لینک منبع : فرزند سالاری
مطالب مرتبط  با فرزند سالاری
بزرگسال کوتوله یا فرزند سالاری؟
 بزرگسال کوتوله یا فرزند سالاری؟  بین نقش ها و نحوه ی برخورد با کودکان از گذشته تا اکنون فاصله ی زیادی است .به آنها توجه ...
فرزند سالاری
فرزند سالاری بدون تردید خانواده و چگونگی روابط میان اعضای خانواده و کیفیت ارتباط والدین با فرزندان، در شکل گیری شخصیت و ر ...
آراسته بودن هنگام نماز و تأثیر آن بر فرزندان
آراسته بودن هنگام نماز و تأثیر آن بر فرزندان وقت نماز بود، صدای اذان از پشت پنجره خانه، دل را نوازش می كرد، بچه ها داخل اتاق ...
خود را از مزایای فرزند داشتن محروم نکنیم
خود را از مزایای فرزند داشتن محروم نکنیم! حب ذات یکی از غرائز است انسان خودش را دوست دارد و چون خودت را دوست داری می‌خو ...
40 حق والدین بعد از وفات بر فرزندان
40حق والدین بعد از وفات بر فرزندان زندگان نپندارند که مردگان از اینان بی خبرند بلکه مردگان از تمام کارهای زندگان خبر دارن ...
شرایط استجابت دعای والدین در حق فرزندان!
شرایط استجابت دعای والدین در حق فرزندان دعای پدر و مادر در حق فرزند چقدر نافذ است؟ آیا در هر شرایطی این دعا می گیرد ؟ ...
وای بر پدری که عاق فرزندش شود!
وای بر پدری که عاق فرزندش شود بیچاره کسی که عاق پدر و مادر باشد. نه در دنیا خیر می بیند نه در آخرت. و نه از عمر خود بر می خو ...
مسئولیت والدین در نماز خواندن فرزندان
مسئولیت والدین در نماز خواندن فرزندان اهمیت دادن والدین به نماز اول وقت باعث می شود كه روح معنوی نماز در بین فرزندان به ر ...
اگر خواهان فرزند شایسته‌اید بخوانید!
اگر خواهان فرزند شایسته‌اید بخوانید! کسانی که تمایل به برخورداری از فرزندان صالح و شایسته دارند و می‌خواهند اولاد آنها ن ...
بهترین دعای والدین در حق فرزندان!
بهترین دعای والدین در حق فرزندان آنان را نیکوکارانِ پرهیزگار، صاحبان بینش و پند پذیرانِ سر به راه خود قرار ده که دوستدار و ن ...
ضرورت خودسازی قبل از ازدواج و فرزند آوری
ضرورت خودسازی قبل از ازدواج و فرزند آوری اگر انسان بخواهد فرزندی شایسته،‌ عفیف و نجیب یا پسری با غیرت و فعّال، که برای ...
3 مصیبت برای فرزندان حضرت آدم(ع)
3 مصیبت برای فرزندان آدم(ع)!   حضرت امام سجاد(علیه السلام) فرمودند: این پسر آدم هر روز سه مصیبت دارد: مصیبت اول روز ...
فرزندم نماز نمی خواند چه کنم؟
فرزندم نماز نمی خواند چه کنم؟  من نمی خواهم به اجبار خانواده نماز صبح بخوانم من می خواهیم صبح بخوابم بعدا نمازم را قضا کنم ه ...
3وظیفه مهم پدران در قبال فرزندان
3وظیفه مهم پدران در قبال فرزندان از منظر اسلام، پدر دارای نقشی ویژه و منحصر به فرد در نظام تربیتی خانواده می‎باشد، به طوری ک ...
تأثیر پوشش مادر بر تربیت فرزندان
پوشش مادر در منزل چگونه باید باشد؟ طرز پوشش مادر در خانه و در مقابل فرزند چگونه باید باشد؟ آیا برای مادر از نظر شرعی و عرف ...
اهمیت نامگذاری فرزند در اسلام
اهمیت نامگذاری فرزند در اسلام یکی از نعمت های خداوند به ما انسان ها قدرت تکلم و بیان است که با این وسیله با همنوعان خود ...
طالبان فرزند صالح بخوانند
طالبان فرزند صالح بخوانند در اداره های ما، بی‌کاری، کم کاری و رشوه خواری وجود دارد. معلوم است کسی که رشوه بخورد یا در اداره، ...
لقمان حکیم و پندهایش به فرزندش
 لقمان حکیم و پندهایش به فرزندش لقمان علیه السّلام یكی از حكمای صالح و وارسته ی بزرگ تاریخ است ، كه نامش دو بار در قرآ ...
عکس فرزندان شما
عکس فرزندان شما hs.registerOverlay({thumbnailId: null,overlayId: "controlbar",position: "top right",hideOnMouseOut: true});hs ...
دیدگاه قرآن نسبت به فرزند
دیدگاه قرآن نسبت به فرزند قرآن کریم به عنوان نسخه شفا بخش بشریت، و داروی همیشگی وجود ما انسان ها، بیان های لطیفی برا ...
موضوعات
کامپیوتر و اینترنت کامپیوتر و اینترنت
مذهبی مذهبی
تغذیه تغذیه
سلامت سلامت
خانواده خانواده
اسرار خانه داری اسرار خانه داری
علمی علمی
گوناگون گوناگون
مطالب تصادفی
رفتارشناسی از منظر امام رضا علیه السلام
وصیت امام حسن علیه السلام
نجات از جزیره سرگردانی
روایت های خواندنی درباره کربلا
نگاهى كوتاه به «بيت النور»
چطور مراقب دندان هایمان باشیم؟
ویندوز Vista برای نوت‌بوك‌ها
تا دیر نشده، به او بگوئید
مایكروسافت در شوك اقدام گوگل
همسرقهرمانی که ضدقهرمان می شود!
نقش ياد قيامت در وارستگي انسان
طرز صحيح دمِ در رفتن
چگونگی تعلیم جادوگری از سوی فرشتگان
ربات عزیز، لطفا آدم باش!
مظهر عمل باشید ، نه حرف
توصیه‌هایی برای ازدواج موفق (1)
سکوت سرآغاز فاصله هاست...‌
ولایت در فضیلت، تالی تلو خدا و رسول است
ضرب المثلی برای خود پسند ها
چگونگی آفرینش انسان !
به خاطر یک لیوان عسل
نیمه رسانا با ضریب گرمایی
پیامبر اكرم (ص) از نگاه امام صادق علیه السلام
فضیلت و کاربردهای سوره حمد
سايه ‏ى طوبى
آمار وب سایت
تاریخروزبازدیدکننده
1393/2/1
دوشنبه 190
1393/1/31
یکشنبه 1144
1393/1/30
شنبه 1216
1393/1/29
جمعه 1083
1393/1/28
پنجشنبه 1254
1393/1/27
چهارشنبه 1507
1393/1/26
سه شنبه 1703
تعداد کاربران آنلاین : 4
تمامي مطالب بصورت خودکار و توسط نرم افزار جستجوگر ، گردآوری شده و AdSearch.ir در مورد محتوای مطالب مسئول نمی باشد.